جنس ظرف یکبار مصرف: PP، PS، PET یا آلومینیوم؟ کدام برای غذای داغ، مایکروویو و یخچال

جنس ظرف یکبار مصرف را عدد داخل مثلث کفش می‌گوید، و همین جنس تعیین می‌کند ظرف با غذای داغ، مایکروویو و فریزر چه می‌کند. عدد پنج یعنی پلی‌پروپیلن (PP): خورش و پلویی را که مستقیم از قابلمه می‌کشید معمولاً تحمل می‌کند، و اگر نشان مایکروویو هم داشته باشد، برای گرم کردن دوباره ساخته شده است. عدد یک یعنی پت (PET) و عدد شش یعنی پلی‌استایرن (PS)؛ ظرف شفاف از این دو برای غذای سرد و ویترین است و زیر غذای داغ تاب برمی‌دارد. یونولیت هم PS است، از نوع فومی: گرما را خوب نگه می‌دارد، اما غذای خیلی داغ و چرب ممکن است نرمش کند و جایش در مایکروویو نیست. آلومینیوم مثلث ندارد و ظرفش برای فر است.

اگر برای یک غذای مشخص فقط بین ظرف آلومینیومی و پلاستیکی مردد هستید، مقایسه‌ی ظرف آلومینیومی و پلاستیکی کوتاه‌تر جواب می‌دهد.

جنس ظرف را از کجا بشناسیم

عدد داخل مثلث

مثلث معمولاً کف ظرف است، برجسته روی خود پلاستیک یا چاپ‌شده؛ گاهی از سه پیکان و گاهی توپر، با عددی در وسط و نام کوتاه‌شده‌ی پلاستیک زیرش. این عدد کد شناسایی جنس پلاستیک است، که به آن کد بازیافت هم می‌گویند. مثلث برجسته روی پلاستیک شفاف گاهی آن‌قدر کم‌عمق است که از روبه‌رو دیده نمی‌شود؛ ظرف را کج زیر نور بگیرید.

روی ظرف غذا یکی از این سه را بیشتر می‌بینید. ظرف شفاف و براق سالاد، دسر و میوه معمولاً پت است؛ اگر زیر مثلثش rPET نوشته شده باشد، پت بازیافتی است. ظرف غذای گرم و کاسه‌ی آش، نیمه‌شفاف، مات یا رنگی، معمولاً پلی‌پروپیلن است. پلی‌استایرن هم ظرف شفاف و ترد غذای سرد است و هم یونولیت.

عدد هفت یعنی سایر جنس‌ها و به‌تنهایی جنس را نمی‌گوید؛ اگر ظرفی این عدد را داشت، جنسش را از تولیدکننده بپرسید.

نشان‌های کنار مثلث

نشان مایکروویو، مثلاً شکل یک مایکروویو یا چند خط موج‌دار، یعنی ظرف برای گرم کردن در مایکروویو ساخته شده است. نشان دانه‌ی برف یعنی ظرف برای فریزر است، و نشان لیوان و چنگال یعنی برای تماس با غذا. هر نشان فقط درباره‌ی همان قطعه‌ای است که رویش خورده: نشان مایکروویو کف ظرف چیزی درباره‌ی درش نمی‌گوید.

اگر نشانی نیست: خم کنید

یک ظرف خالی را آرام خم کنید. ظرف PP خم می‌شود بی‌آنکه بشکند و جای خم ممکن است سفید شود. ظرف PS شفاف براق و خشک است و با فشار کمی، با صدای تیز ترک برمی‌دارد. پت هم شفاف و براق است، اما خم می‌شود و دیرتر از PS می‌شکند. این آزمون جنس را حدس می‌زند، نه گرمایی را که ظرف تحمل می‌کند: ظرف نازک PP ممکن است زیر غذای داغ زودتر از ظرف ضخیم همان جنس وا بدهد.

درِ ظرف همیشه هم‌جنس خود ظرف نیست: ظرف PP ممکن است درِ شفاف PET یا PS داشته باشد و ظرف آلومینیومی درِ مقوایی. پس پیش از مایکروویو درِ PET یا PS را بردارید و پیش از فر درِ مقوایی را.

اگر تولیدکننده جنس یا کاربرد دمایی کالا را ثبت کرده باشد، در صفحه‌ی همان کالا آمده است؛ اگر با این قاعده‌ها نخواند، پیش از خرید از تولیدکننده بپرسید.

PP، PS، PET و آلومینیوم در یک نگاه

این جدول قاعده‌ی کلی است و هر ظرف ممکن است با آن فرق کند؛ اگر نشان‌های خود ظرف چیز دیگری گفت، همان را ملاک بگیرید.

بعد از جنس، شکل ظرف را از روی غذا انتخاب کنید: غذای کامل با مخلفات که اجزایش باید جدا بماند به ظرف چندخانه می‌رود و سالاد به ظرف سالاد.

تفاوت ظرف PP و PS

ظرف PP و PS گاهی آن‌قدر شبیه‌اند که فقط عدد کفشان فرقشان را می‌گوید. PP معمولاً تا حدود ۱۰۰ درجه، دمای آب جوش، شکلش را نگه می‌دارد. PS شفاف زیر همان غذا نرم می‌شود: کفش گود می‌افتد، لبه‌اش موج برمی‌دارد و درش دیگر جا نمی‌افتد. یونولیت ممکن است با غذای داغ و چرب نرم شود.

در مایکروویو فرقشان بیشتر است: PP با نشان مایکروویو برای گرم کردن ساخته شده است، و PS، چه شفاف و چه فومی، برای مایکروویو توصیه نمی‌شود.

کاربرد پت و آلومینیوم: غذای سرد و فر

پت (PET) برای غذای سرد ساخته می‌شود و معمولاً از حدود ۶۰ تا ۷۰ درجه تغییر شکل می‌دهد. برای همین حتی بخار غذای داغ ممکن است درِ شفاف PET را جمع کند تا از لبه‌ی ظرف بیرون بپرد. درِ PET را روی غذای خیلی داغ نگذارید، یا بگذارید غذا اول بخارش را بدهد. استثنا نوعی پت مات به نام CPET است که برای فر و مایکروویو ساخته می‌شود.

ظرف آلومینیومی، بدون درِ مقوایی‌اش، گرمای فر را تحمل می‌کند. دو جا کار خراب می‌شود: شعله‌ی مستقیم، که کف نازک ظرف را تاب می‌دهد یا سوراخ می‌کند، و غذای ترش و شوری که ساعت‌ها در ظرف بی‌روکش گرم می‌ماند؛ اسید و نمک انتقال آلومینیوم به غذا را بیشتر می‌کنند، و ایمنی ظرف آلومینیومی برای غذا عددهایش را آورده است. چنین غذایی را زود سرو کنید یا در یخچال بگذارید، نه اینکه ساعت‌ها در همان ظرف گرمش نگه دارید.

غذای داغ: آب جوش با روغن داغ فرق دارد

خورش، آش و پلو از قابلمه نزدیک دمای آب جوش است و ظرف PP و آلومینیوم معمولاً آن را تحمل می‌کنند. روغن سرخ‌کردن اما معمولاً بالای ۱۶۰ درجه است. غذای سرخ‌کرده‌ای که مستقیم از سرخ‌کن در ظرف می‌رود، روغن داغ را با خودش می‌آورد و ممکن است جای تماسش حتی ظرف PP را نرم کند؛ آلومینیوم از این نظر مشکلی ندارد. غذای سرخ‌کرده را پیش از بسته‌بندی چند لحظه روی توری یا آبکش بگذارید تا روغن اضافه‌اش برود.

ظرفی که زیر غذا نرم شد، کفش گود افتاد یا درش دیگر جا نیفتاد، برای آن غذا مناسب نیست، حتی اگر با غذای دیگری کنار بیاید.

گرم کردن در مایکروویو: نشان، درِ ظرف و بخار

نشان مایکروویو یعنی ظرف برای گرم کردن دوباره ساخته شده است، نه برای پختن طولانی. پیش از گرم کردن:

1. درِ PET یا PS را بردارید و روی غذا بشقاب یا درپوش مخصوص مایکروویو بگذارید.
2. درِ PP را کامل نبندید تا بخار بیرون برود؛ درِ کاملاً بسته ممکن است با فشار بخار بپرد.
3. غذای خیلی چرب یا شیرین را کوتاه‌تر گرم کنید و وسط کار هم بزنید؛ چربی و شکر ممکن است از ۱۰۰ درجه داغ‌تر شوند و حتی ظرف PP را درست زیر همان لکه تاب بدهند.
4. ظرف آلومینیومی را فقط وقتی در مایکروویو بگذارید که دفترچه‌ی دستگاه صراحتاً اجازه داده باشد؛ لبه‌ی نازک فلز ممکن است جرقه بزند.
5. ظرف بی‌نشان، یونولیت و ظرفی را که جنسش را نمی‌دانید گرم نکنید؛ غذا را به بشقاب یا ظرف شیشه‌ای منتقل کنید.

یخچال و فریزر: کدام جنس در سرما ترک برمی‌دارد

در یخچال، هیچ‌کدام از این جنس‌ها مشکلی ندارد. فریزر، با دمای حدود منفی ۱۸ درجه، سخت‌گیرتر است. PP در فریزر به کار می‌رود، اما شکننده‌تر می‌شود: ظرف یخ‌زده‌ای که از دست بیفتد ممکن است از گوشه ترک بخورد، و درش اگر به‌زور باز شود، از لبه می‌شکند. PS شفاف برای سرو سرد و بستنی به کار می‌رود، اما در فریزر تردتر می‌شود و با ضربه ترک برمی‌دارد؛ یونولیت سرما را تحمل می‌کند. PET سرما را بهتر از PS شفاف تحمل می‌کند. آلومینیوم هم در فریزر بی‌دردسر است و هم می‌شود ظرفش را، بدون درِ مقوایی، مستقیم از فریزر در فر گذاشت.

غذای آبکی در یخ زدن حجیم‌تر می‌شود؛ ظرفی که تا لب پر شده باشد، در را بالا می‌دهد یا از درز نشت می‌کند، پس کمی جا بگذارید. غذای پخته را بیش از دو ساعت در دمای اتاق نگذارید؛ این قاعده‌ی سازمان جهانی بهداشت است و ظرف آلومینیومی و غذای گرم جزئیاتش را دارد. غذا در ظرف کم‌عمق‌تر زودتر خنک می‌شود.

عدد مثلث بازیافت را تضمین نمی‌کند

عدد داخل مثلث جنس پلاستیک را می‌گوید، نه اینکه ظرف حتماً بازیافت می‌شود؛ این به جمع‌آوری پسماند در شهر شما و تمیز بودن ظرف بستگی دارد. مثلاً بطری پت خریدار دارد، اما ظرف و درِ پت کمتر از بطری به بازیافت می‌رسد، و ظرف PP چرب کمتر از ظرف تمیز.

یونولیت به‌ندرت به بازیافت می‌رسد: بیشترش هواست، پس جمع کردن و بردنش صرف نمی‌کند، و ظرفی که ته‌مانده‌ی غذا به آن چسبیده به‌سختی تمیز می‌شود. ظرف مشکی هم گیر خودش را دارد: دستگاه‌های تفکیکی که پلاستیک را با نور مادون قرمز می‌شناسند، رنگ مشکی را معمولاً تشخیص نمی‌دهند، پس ظرف مشکی حتی اگر PP باشد، گاهی از خط تفکیک بیرون می‌افتد. ظرف را خالی کنید، ته‌مانده‌ی غذا را بگیرید و اگر درش از جنس دیگری است، آن را جدا بیندازید.

پرسش‌های رایج

عدد پنج کف ظرف یعنی در مایکروویو می‌رود؟

نه لزوماً. عدد پنج فقط می‌گوید ظرف پلی‌پروپیلن (PP) است. PP معمولاً گرمای مایکروویو را تحمل می‌کند، اما فقط نشان مایکروویو می‌گوید همان ظرف، با ضخامت و درِ خودش، برای مایکروویو ساخته شده است. اگر نشان نبود، غذا را به بشقاب منتقل کنید.

گرم کردن غذا در ظرف پلاستیکی ضرر دارد؟

به ظرف بستگی دارد. گرما و چربی انتقال مواد از ظرف به غذا را بیشتر می‌کنند؛ برای همین ظرف پلاستیکی را فقط وقتی گرم کنید که نشان مایکروویو دارد، یعنی برای همین کار ساخته شده است. ظرف بی‌نشان، PS شفاف، یونولیت و ظرف ترک‌خورده یا تاب‌برداشته را گرم نکنید و غذا را به ظرف شیشه‌ای یا سرامیکی منتقل کنید.

ظرف مشکی گرما را بهتر از ظرف شفاف تحمل می‌کند؟

رنگ جنس را نمی‌گوید. ظرف مشکی ممکن است PP باشد، که گرما را تحمل می‌کند، یا PS، که نه. ظرف شفاف هم ممکن است PET یا PS باشد، یا PP شفاف‌شده. به‌جای رنگ، عدد داخل مثلث و نشان مایکروویو را ببینید.

ظرف گیاه‌پایه (PLA) برای غذای داغ مناسب است؟

معمولاً نه. PLA برای غذای سرد ساخته می‌شود و از حدود ۴۰ تا ۵۰ درجه نرم می‌شود؛ یعنی چای داغ یا آش تازه کافی است تا لیوان یا کاسه‌اش وا بدهد. نوع مقاوم به گرمایش، CPLA، گرمای بیشتری را تحمل می‌کند. PLA زیر عدد هفت می‌آید، پس کاربرد دمایی‌اش را از تولیدکننده بپرسید.

ظرف یکبار مصرف را می‌شود شست و دوباره به کار برد؟

ظرف یکبار مصرف برای یک بار ساخته می‌شود. ظرف PP یک شست‌وشوی ملایم را تحمل می‌کند، اما آب خیلی داغ و ماشین ظرف‌شویی ممکن است آن را تاب بدهند تا درش دیگر محکم جا نیفتد. PET و PS شفاف با آب داغ تغییر شکل می‌دهند یا ترک برمی‌دارند. در رستوران و کترینگ، ظرف مصرف‌شده را برای غذای مشتری دوباره به کار نبرید.

خرید عمده در دی فکتوریز

ظرف‌های غذا را در دسته‌ی ظروف یکبار مصرف غذا و بیرون‌بر ببینید. قیمت بدون ورود به حساب کاربری هم دیده می‌شود و برای یک واحد فروش است، مثلاً یک کارتن؛ اگر تولیدکننده واحد را ثبت کرده باشد، کنار قیمت آمده است. زیرش «حداقل سفارش: …» را تولیدکننده‌ی همان کالا تعیین کرده است.

اگر تعداد ظرف در هر واحد ثبت شده باشد، «معادل … برای هر عدد» هم زیر قیمت می‌آید. اگر تولیدکننده برای سفارش بزرگ‌تر پله‌ی قیمت گذاشته باشد، جدول «پله‌های قیمت»، وقتی کالا موجود است، در همان صفحه آمده است.

اگر تولیدکننده برای کالایی نمونه گذاشته باشد، آن را از بخش «نمونه» در صفحه‌ی همان کالا سفارش دهید و پیش از سفارش انبوه، ظرف را با غذای خودتان امتحان کنید:

1. داغ پرش کنید و ببینید کفش گود می‌افتد یا درش هنگام بستن جا می‌افتد.
2. اگر نشان مایکروویو دارد، با درِ نیمه‌باز گرمش کنید و ببینید کف یا لبه‌اش، به‌خصوص زیر لکه‌ی چربی، تاب برمی‌دارد یا نه.
3. یک شب در فریزر بگذاریدش و صبح درِ یخ‌زده را باز کنید؛ اگر از لبه ترک برداشت، برای غذای فریزری مناسب نیست.

اگر جنس ظرف در صفحه‌ی کالا نیامده، یا تیراژ بالاتر و هزینه‌ی ارسال را می‌خواهید بدانید، از بخش «استعلام از تولیدکننده» بپرسید. سفارش نمونه و ثبت استعلام ورود به حساب کاربری می‌خواهد؛ تا وارد نشده‌اید، دکمه‌ها «ورود و سفارش نمونه» و «ورود و ثبت استعلام» را نشان می‌دهند. بعد از ورود به همان صفحه برمی‌گردید و اگر برای استعلام وارد شده باشید، فرم استعلام همان‌جا باز می‌شود. اگر اولین سفارش عمده‌تان است، صفحه‌ی خرید عمده روند را از استعلام تا تحویل نشان می‌دهد؛ استعلام و نمونه را اما از صفحه‌ی همان کالا ثبت کنید.

تصاویر

• تصویر اصلی: ظرف پلاستیکی مشکی با پلو و سبزیجات — عکس از Ella Olsson، ویکی‌مدیا کامنز، CC BY 2.0، برش‌خورده
• تصویر: مثلث بازیافت با عدد ۵ و PP روی یک بسته‌بندی — عکس از Sokolikmawwer0، ویکی‌مدیا کامنز، CC BY-SA 3.0، برش‌خورده
• تصویر: ظرف یونولیتی خالی روی سطل زباله — عکس از SIUkcjdkhvi، ویکی‌مدیا کامنز، CC BY-SA 4.0